top of page

Bảo đảm quyền của bị can, bị cáo là người chưa thành niên trong Tố tụng hình sự Việt Nam

Ở Việt Nam, trẻ em luôn được xác định là chủ nhân tương lai của đất nước. Do đó, sau khi phê chuẩn Công ước Liên Hợp quốc về quyền trẻ em năm 1989, Nhà nước Việt Nam đã có nhiều nỗ lực trong việc bảo vệ quyền của trẻ em trên nhiều phương diện, nhất là phương diện pháp lý. Nhà nước ta đã thể chế hóa những cam kết quốc tế của mình vào nhiều lĩnh vực khác nhau của pháp luật quốc gia, trong đó có lĩnh vực pháp luật tố tụng hình sự (TTHS). Trong pháp luật TTHS, Nhà nước không chỉ quy định quyền của bị can, bị cáo là người chưa thành niên (NCTN), mà còn quy định những bảo đảm để quyền đó được thực hiện đầy đủ. Người chưa thành niên là nhóm người dễ bị tổn thương, khi tham gia vào TTHS với tư cách là bị can, bị cáo họ đều có thể bị tác động ở mức độ nghiêm trọng nhất định bởi các biện pháp điều tra và biện pháp cưỡng chế của TTHS. Tố tụng hình sự là quá trình xác định sự thật khách quan của vụ án nhưng cũng là quá trình mà bị can, bị cáo là NCTN luôn có nguy cơ bị tổn thương thêm lần nữa. Vì thế, chỉ có thể bảo đảm quyền của bị can, bị cáo là NCTN trong TTHS khi các quyền này được pháp luật quy định và được hiện thực hóa bởi hoạt động thực hiện pháp luật của những chủ thể có liên quan và sự bảo đảm chung của Nhà nước và xã hội. Trong những năm qua, tình hình tội phạm có chiều hướng gia tăng, đặc biệt là tình trạng NCTN vi phạm pháp luật hình sự vẫn còn diễn ra rất phức tạp. Theo số liệu của Cục thống kê tội phạm Viện kiểm sát nhân dân tối cao, số NCTN bị khởi tố mỗi năm chiếm khoảng 7 - 8% tổng số bị can và có chiều hướng gia tăng. Lứa tuổi thực hiện hành vi phạm tội cao nhất từ 16 – 18 tuổi chiếm khoảng 80 - 90% dao động theo từng năm. Thực tế cho thấy rằng, trong quá trình giải quyết vụ án hình sự có dấu hiệu quá tải, các cơ quan tiến hành tố tụng vẫn còn có những sai sót nhất định, nhất là việc bắt oan dẫn đến điều tra sai, khởi tố, xét xử chưa đúng tính chất mức độ của hành vi phạm tội. Thẩm phán được phân công xét xử, luật sư, kiểm sát viên, điều tra viên chưa được chú trọng đào tạo, bồi dưỡng những hiểu biết cần thiết về tâm lý học, khoa học giáo dục cũng như về hoạt động đấu tranh phòng, chống tội phạm do NCTN thực hiện. Đối tượng NCTN do còn non nớt về thể chất và trí tuệ cho nên chưa đủ khả năng tự bảo vệ những quyền lợi chính đáng của mình. Qua thực tiễn áp dụng BLTTHS, công tác điều tra, truy tố, xét xử đã có tác dụng rõ rệt; chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng cơ quan tiến hành tố tụng được quy định rõ ràng. Tuy nhiên, vẫn còn bộc lộ nhiều khiếm khuyết và bất cập cả lập pháp, tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ tư pháp, những người tham gia tố tụng cũng như cơ quan tiến hành tố tụng. Cơ chế bảo đảm các quyền của bị can, bị cáo là NCTN chưa rõ ràng, tổ chức thực hiện còn nhiều yếu kém. Trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền, quy định mới của Hiến pháp năm 2013 và hội nhập quốc tế hiện nay, pháp luật TTHS còn có những bất cập nhất định, việc thực hiện còn những hạn chế, thiếu sót cần có giải pháp khắc phục. Yêu cầu cải cách tư pháp đòi hỏi khách quan phải tăng cường bảo đảm quyền trẻ em trong lĩnh vực tư pháp hình sự trong đó có TTHS. Chính vì những lý do trên, tác giả chọn nghiên cứu đề tài: “Bảo đảm quyền của bị can, bị cáo là người chưa thành niên trong Tố tụng hình sự Việt Nam” làm luận án nghiên cứu sinh. Những biện pháp bảo đảm rất khác nhau, luận án chỉ tập trung vào những biện pháp bảo đảm pháp lý và trong số những biện pháp bảo đảm pháp lý thì tác giả chỉ tập trung vào biện pháp bảo đảm pháp lý áp dụng trong lĩnh vực pháp luật TTHS.


Trích: “Bảo đảm quyền của bị can, bị cáo là người chưa thành niên trong Tố tụng hình sự Việt Nam”

- Luận án Tiến sĩ Luật học - Học viện Khoa học xã hội -

Viện hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam

Tác giả: Phan Thị Thanh Tâm

Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS Trần Đình Nhã

 

Tài liệu trên được dẫn từ: FDVN Lawfirm

Xem trực tiếp tại:


bottom of page